काठमाडौं । नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिले विक्रम संवत् २०८३ सालको भाइटीकाको उत्तम साइत सार्वजनिक गरेको छ। समितिका अनुसार यस वर्ष कात्तिक २५ गते बुधबार मनाइने भाइटीकाको उत्तम साइत बिहान ११ बजेर ७ मिनेटमा निर्धारण गरिएको छ।

समितिले सार्वजनिक गरेको सूचनाअनुसार भाइटीकाका दिन उक्त शुभसाइतमा दाजुभाइ पश्चिम मोहडा फर्कनुपर्नेछ भने दिदीबहिनीले पूर्व मोहडा फर्काएर टीका लगाइदिनुपर्नेछ।

भाइटीका नेपालीहरूको मौलिक धार्मिक तथा सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको पर्व हो। यस दिन दिदीबहिनीहरूले दाजुभाइको दीर्घायु, सुस्वास्थ्य, सुख, शान्ति र समृद्धिको कामना गर्दै सप्तरङ्गी टीका लगाइदिने, मखमली तथा सयपत्री फूलको माला पहिर्‍याउने र मिठाई तथा विभिन्न परिकार खुवाउने परम्परा छ।

दाजुभाइ र दिदीबहिनीबीचको प्रेम, सद्भाव, आत्मीयता र आपसी सम्बन्धलाई अझ प्रगाढ बनाउने भाइटीकाले नेपाली समाजमा विशेष सांस्कृतिक महत्त्व राख्दै आएको छ।

काठमाडौं, कार्तिक १५। सन् १९४९ मा पहिलोपटक प्रकाशित बेन्जामिन ग्राहमको पुस्तक 'द इन्टेलिजेन्ट इन्भेस्टर' लाई विश्वभरका लगानीकर्ताले लगानीको आधारभूत पाठ्यपुस्तक मान्छन्। वारेन बफेटले समेत यसलाई लगानीबारे लेखिएको सबैभन्दा उत्कृष्ट पुस्तक भनेका छन्। नेप्सेमा नयाँ लगानीकर्ता थपिँदै गएका बेला यस पुस्तकका मुख्य १० पाठ यहाँ सरल नेपालीमा प्रस्तुत गरिएको छ:

१. लगानी र सट्टेबाजी फरक कुरा हुन्

ग्राहमका अनुसार राम्रो विश्लेषण गरेर, मूलधन सुरक्षित राख्दै उचित प्रतिफल खोज्नु लगानी हो। हल्ला वा छिटो नाफाको आशामा किन्नु सट्टेबाजी हो। शेयर किन्नुअघि आफू कुन काम गर्दैछु भनेर प्रस्ट हुनुपर्छ।

२. बजारलाई मालिक होइन, सेवक बनाउनुहोस्

ग्राहमले बजारलाई 'मिस्टर मार्केट' नामको मूडी साझेदारसँग तुलना गरेका छन्, जसले कहिले अति महँगो र कहिले अति सस्तो मूल्य भन्छ। उसको मूडअनुसार चल्नुभन्दा सस्तोमा किन्ने र महँगोमा बेच्ने अवसरका रूपमा प्रयोग गर्नुपर्छ।

३. सधैँ सुरक्षाको मार्जिन राख्नुहोस्

कम्पनीको वास्तविक मूल्यभन्दा पर्याप्त कम मूल्यमा किन्दा अनुमान गलत भए पनि ठूलो घाटाबाट जोगिन सकिन्छ। यही 'मार्जिन अफ सेफ्टी' ग्राहमको लगानी दर्शनको केन्द्र हो।

४. मूल्य (Price) र मोल (Value) छुट्याउनुहोस्

बजारमा देखिने शेयरको भाउ र कम्पनीको वास्तविक मोल सधैँ एउटै हुँदैन। भाउ बढ्दैमा कम्पनी राम्रो, घट्दैमा नराम्रो भन्ने निष्कर्ष निकाल्नु हुँदैन।

५. भावनाले होइन, विवेकले निर्णय गर्नुहोस्

डर र लोभ लगानीकर्ताका सबैभन्दा ठूला शत्रु हुन्। बजार घट्दा आत्तिएर बेच्ने र बढ्दा मात्तिएर किन्ने बानीले नै धेरैलाई घाटा गराउँछ।

६. लगानी विविधीकरण गर्नुहोस्

सबै पैसा एउटै कम्पनी वा क्षेत्रमा राख्दा जोखिम बढ्छ। विभिन्न क्षेत्र र साधनमा लगानी बाँड्दा कुनै एकमा समस्या आए पनि समग्र लगानी सुरक्षित रहन्छ।

७. आफू कस्तो लगानीकर्ता हुँ, चिन्नुहोस्

ग्राहमले लगानीकर्तालाई रक्षात्मक (कम समय र कम जोखिम चाहने) र उद्यमशील (धेरै समय दिएर अध्ययन गर्ने) गरी दुई भागमा बाँडेका छन्। आफ्नो समय, ज्ञान र जोखिम क्षमताअनुसार बाटो रोज्नुपर्छ।

८. भीडको पछि नदौडिनुहोस्

सबैले किनिरहेको शेयर प्रायः महँगो भइसकेको हुन्छ। नेपालमा चियागफ र सामाजिक सञ्जालका 'टिप' का भरमा गरिने लगानीबाट सावधान रहनुपर्छ।

९. कम्पनीको आधारभूत पक्ष हेर्नुहोस्

कम्पनीको आम्दानी, नाफा, ऋण, लाभांश इतिहास र व्यवस्थापन हेरेर मात्र लगानी गर्नुपर्छ। वित्तीय विवरण नपढी किन्नु अँध्यारोमा ढुंगा हान्नु जस्तै हो।

१०. धैर्य र दीर्घकालीन सोच अपनाउनुहोस्

ग्राहमको भनाइअनुसार छोटो समयमा बजार 'मतदान मेसिन' जस्तो र लामो समयमा 'तराजु' जस्तो हुन्छ। राम्रो कम्पनीको मूल्य समयसँगै देखिन्छ, त्यसैले धैर्य नै सफलताको कुञ्जी हो।

ग्राहमका यी सिद्धान्तले छिटो धनी बन्ने बाटो देखाउँदैनन्, बरु ठूलो घाटाबाट जोगिँदै लामो समयसम्म बजारमा टिकिरहन सिकाउँछन्। नेपाली बजारमा पनि यिनलाई कम्पनीका वित्तीय विवरण र नियामकका नीतिसँग जोडेर बुझ्नु उपयोगी हुन्छ।

काठमाडौं, कार्तिक ७। दशैंको लामो बिदापछि खुल्न लागेको शेयर बजारप्रति लगानीकर्तामा आशा र अनुमान दुवै देखिएका छन्। बिदाअघि लगातार ७ कारोबार दिनमा बजारमा सामान्य सुधार देखिएको थियो। अक्टोबर १६ मा नेप्से ८.२३ अंकले बढेर २,६३४.१७ विन्दुमा बन्द भएको थियो र उक्त दिन ४ अर्ब ८८ करोड रुपैयाँ बराबरको कारोबार भएको थियो। यसले लगानीकर्ताको खरिद रुचि कायमै रहेको संकेत गर्छ, तर नयाँ तेजी सुरु भइसकेको निष्कर्ष निकाल्न यो पर्याप्त छैन। बजार खुलेपछि मूल्य बढ्ने अपेक्षामा खरिद गर्नेहरू र नाफा सुरक्षित गर्न बिक्री गर्नेहरूबीचको प्रतिस्पर्धाले सुरुवाती दिशा तय गर्नेछ। त्यसैले पहिलो दिनको उतारचढावभन्दा त्यसपछि बजारले कस्तो गति कायम राख्छ भन्ने कुरा बढी महत्वपूर्ण हुनेछ।

बजारलाई सकारात्मक बनाउन सक्ने केही आधार पनि छन्। कात्तिकमा २० वाणिज्य बैंकले व्यक्तिगत मुद्दती निक्षेपमा प्रस्ताव गरेको अधिकतम ब्याजदरको औसत ४.०१३ प्रतिशतमा झरेको छ, जुन असोजमा ४.०८९५ प्रतिशत थियो। राष्ट्र बैंकका अनुसार भदौसम्म निक्षेप वार्षिक १४.४ प्रतिशतले बढ्दा निजी क्षेत्रमा कर्जा भने ७.३ प्रतिशतले मात्र बढेको छ। यसले बैंकमा तरलता पर्याप्त भए पनि कर्जाको माग कमजोर रहेको देखाउँछ। यसैबीच धितोपत्र बोर्डले संस्थागत लगानीकर्ता नीति, २०८३ र सामूहिक लगानी कोषसम्बन्धी नीतिको मस्यौदामा सुझाव मागेको छ। तर ब्याजदर घट्नु वा नीतिगत प्रस्ताव आउनु मात्रै बजार बढ्ने ग्यारेन्टी होइन। कम्पनीको वित्तीय अवस्था, उचित मूल्यांकन, लगानीकर्ताको विश्वास र आगामी कारोबारमा खरिदको निरन्तरताले नै बजारको वास्तविक दिशा निर्धारण गर्नेछन्।

काठमाडौं, कार्तिक ३। शेयर बजार वा कुनै पनि व्यवसायमा सफलता केवल भाग्य वा हल्लाको खेल होइन। यो ज्ञान, अनुशासन र बजार मनोविज्ञानको संयुक्त परिणाम हो। विश्वका सफल लगानीकर्ता वारेन बफेटको भनाइ छ, "तपाईं जति धेरै सिक्नुहुन्छ, त्यति नै धेरै कमाउनुहुन्छ।" बफेट आफैं आफ्नो दिनको करिब ८० प्रतिशत समय पुस्तक र वित्तीय प्रतिवेदन पढ्नमा बिताउँछन्।

नेपालमा पछिल्लो समय नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से) लगायत वित्तीय क्षेत्रमा प्रवेश गर्ने लगानीकर्ताको संख्या तीव्र रूपमा बढिरहेको छ। तर सही ज्ञानको अभावमा धेरै साना लगानीकर्ताले आफ्नो मिहिनेतको कमाइ गुमाउनुपरेको अवस्था छ। बजारको उतारचढाव बुझ्न, जोखिम व्यवस्थापन गर्न र दीर्घकालीन सम्पत्ति सिर्जना गर्न प्रत्येक लगानीकर्ताले पढ्नैपर्ने केही कालजयी पुस्तकहरू यस्ता छन्:

१. द इन्टेलिजेन्ट इन्भेस्टर – बेन्जामिन ग्राहम

शेयर बजारको संसारमा यस पुस्तकलाई 'लगानीको बाइबल' मानिन्छ। वारेन बफेटका गुरु बेन्जामिन ग्राहमद्वारा सन् १९४९ मा पहिलोपटक प्रकाशित यो पुस्तकले 'भ्यालु इन्भेस्टिङ' को जग बसालेको हो। पुस्तकले लगानीकर्तालाई बजारको अल्पकालीन उतारचढाव वा हल्लाको पछि नलागी कम्पनीको वास्तविक मूल्य (Intrinsic Value) हेरेर लगानी गर्न सिकाउँछ। यसले लगानी (Investment) र सट्टेबाजी (Speculation) बीचको भिन्नता पनि प्रस्ट पार्छ, जुन नेपाली बजारका लागि विशेष सान्दर्भिक मानिन्छ।

२. रिच ड्याड पुअर ड्याड – रोबर्ट कियोसाकी

वित्तीय साक्षरताको सुरुआत गर्न चाहनेका लागि यो विश्वकै लोकप्रिय पुस्तकमध्ये एक हो। यसले सम्पत्ति (Assets) र दायित्व (Liabilities) बीचको आधारभूत फरकलाई सरल भाषामा बुझाउँछ। पुस्तकको मूल सन्देश हो, पैसाका लागि काम गर्नुको साटो पैसालाई आफ्नो लागि काम गराउनुपर्छ। यसले लगानीकर्तालाई नियमित आम्दानी दिने सम्पत्ति जोड्न र फजुल खर्च नियन्त्रण गर्न प्रेरित गर्छ।

३. द साइकोलोजी अफ मनी – मोर्गन हाउसेल

शेयर बजारमा सफलता गणितभन्दा बढी लगानीकर्ताको व्यवहार र मनोविज्ञानमा निर्भर हुन्छ भन्ने तर्क यो पुस्तकले गर्छ। लेखक मोर्गन हाउसेलले १९ वटा छोटा कथामार्फत मानिस र पैसाबीचको सम्बन्धलाई रोचक ढंगले प्रस्तुत गरेका छन्। पुस्तकका अनुसार धनी हुनु र धनी रहिरहनु दुई फरक कुरा हुन्। बजारमा धैर्यता, अनुशासन र चक्रवृद्धि (Compounding) को शक्तिले नै मानिसलाई वास्तविक आर्थिक स्वतन्त्रता दिन्छ।

४. वान अप अन वाल स्ट्रिट – पिटर लिन्च

अमेरिकाको चर्चित फिडेलिटी म्यागेलन फण्डका पूर्व म्यानेजर पिटर लिन्चद्वारा लिखित यो पुस्तक साधारण र साना लगानीकर्ताका लागि अत्यन्तै उपयोगी मानिन्छ। लिन्चको तर्क छ, साना लगानीकर्ताले आफ्नो दैनिक जीवनमा देखिरहेका र प्रयोग गरिरहेका वस्तु तथा सेवा उत्पादन गर्ने कम्पनीबाटै उत्कृष्ट शेयर छनोट गर्न सक्छन्। "आफूले बुझेको व्यवसायमा मात्र लगानी गर्नुहोस्" भन्ने यसको मूल मर्म हो।

५. द लिटिल बुक अफ कमन सेन्स इन्भेस्टिङ – जोन सी. बोगल

इन्डेक्स फण्डका प्रवर्तक तथा भ्यानगार्ड समूहका संस्थापक जोन बोगलको यो पुस्तक कम जोखिममा सुरक्षित प्रतिफल चाहने लगानीकर्ताका लागि कोसेढुंगा मानिन्छ। बजारलाई जित्ने होडबाजीमा धेरै शुल्क र कमिसन खर्च गर्नुभन्दा सिंगो बजार, म्युचुअल फण्ड वा इन्डेक्समा दीर्घकालीन लगानी गर्नु नै सबैभन्दा बुद्धिमानी रणनीति हो भन्ने यसको निष्कर्ष छ।

नेपाली सन्दर्भमा जोडेर अध्ययन आवश्यक

नेपालको शेयर बजार अझै पूर्ण रूपमा परिपक्व भइसकेको छैन। यहाँ प्रायः चियागफ, सामाजिक सञ्जालका 'टिप' र हल्लाका भरमा लगानी गर्ने परिपाटी छ। यस्तो अवस्थामा विदेशी लेखकहरूका यी सिद्धान्तलाई नेपाली अर्थतन्त्र, सूचीकृत कम्पनीका वित्तीय विवरण, नेपाल राष्ट्र बैंक तथा नेपाल धितोपत्र बोर्डका नीतिसँग जोडेर अध्ययन गर्नु आवश्यक देखिन्छ। वित्तीय बजारमा लगानी गर्नुअघि आफैंमा लगानी गर्नु सबैभन्दा उत्तम निर्णय हो। पुस्तकहरूले लगानीकर्तालाई पैसा कमाउने तरिका मात्र सिकाउँदैनन्, बजार घट्दा नआत्तिने धैर्यता र बढ्दा मात्तिने लोभबाट बच्ने संयम पनि दिन्छन्।